Dynia w kuchni - jak wybrać odmianę, przechować ją i co z niej ugotować

Do kuchni najlepiej wybierać dynie jadalne o zwartym, słodkim miąższu: hokkaido, którą można jeść razem ze skórką, piżmową o kształcie gruszki, świetną do zup i pieczenia, oraz klasyczną dynię olbrzymią, najlepszą na przetwory i ciasta. Dojrzała dynia ma twardą skórkę, suchą, zdrewniałą szypułkę i jest ciężka w stosunku do wielkości. Cała, nieuszkodzona dynia przetrwa w chłodnym, suchym miejscu od kilku tygodni do kilku miesięcy, a pokrojona wytrzyma w lodówce kilka dni, więc nadmiar najlepiej upiec i zamrozić jako purée.

Październik to szczyt sezonu dyniowego. Na targach i w sklepach leżą dziesiątki odmian, ale nie wszystkie nadają się do jedzenia. Część kolorowych, guzowatych dyni ma wyłącznie ozdobne zastosowanie, a ich miąższ bywa gorzki.

Odmiany dyni i do czego się nadają

Odmiana	Cechy	Najlepsze zastosowanie
Hokkaido	mała, pomarańczowa, słodka, skórka miękka po upieczeniu	zupa krem, pieczenie w łódkach, placki
Piżmowa	kształt gruszki, mało pestek, kremowy miąższ	pieczenie, purée, risotto, ciasto
Olbrzymia	duża, łagodny smak, sporo wody w miąższu	przetwory, dżem, ciasta, zupy
Makaronowa	po upieczeniu miąższ rozpada się na nitki	zamiennik makaronu, zapiekanki
Ozdobne	małe, kolorowe, często guzowate	tylko dekoracja, nie do jedzenia

Jeśli nie wiesz, jaką odmianę kupujesz, zapytaj sprzedawcę albo sprawdź etykietę. Dynie ozdobne mogą zawierać kukurbitacyny, które nadają gorzki smak i wywołują dolegliwości żołądkowe. Zasada jest prosta: jeśli kawałek surowego miąższu jest wyraźnie gorzki, cała dynia trafia do kompostu, a nie do garnka.

Jak wybrać dojrzałą dynię na targu

Dojrzała dynia jadalna:

• ma twardą skórkę, której nie da się łatwo zarysować paznokciem,
• ma suchą, ciemną, zdrewniałą szypułkę, najlepiej nieurwaną,
• jest ciężka w stosunku do swoich rozmiarów,
• przy opukaniu wydaje głuchy dźwięk,
• nie ma miękkich plam, pęknięć ani śladów pleśni.

Do jednej zupy dla czterech osób wystarczy zwykle mała hokkaido o wadze około kilograma. Wielkie dynie olbrzymie kupuje się z myślą o przetworach albo w kawałkach, które sprzedawcy często oferują na wagę.

Krojenie dużej dyni bywa trudne, a nóż łatwo się ześlizguje po twardej skórce. Bezpieczniej jest najpierw odciąć cienki plaster od spodu, żeby dynia stała stabilnie na desce, a potem kroić ją od góry dużym, dobrze naostrzonym nożem. Twardą dynię można też na kilka minut włożyć do gorącego piekarnika, co zmiękcza skórkę. Jak przygotować do tego nóż, opisujemy w tekście jak naostrzyć nóż kuchenny w domu.

Przechowywanie dyni całej, pokrojonej i mrożonej

Cała dynia z szypułką i nieuszkodzoną skórką dobrze znosi przechowywanie w temperaturze około 10 do 15 stopni, w suchym i przewiewnym miejscu: w spiżarni, chłodnym korytarzu czy suchej piwnicy. Najlepiej ułożyć ją na kartonie lub drewnianej desce, tak by nie stykała się z innymi dyniami. Odmiany o twardej skórce, jak hokkaido czy piżmowa, wytrzymują w takich warunkach nawet dwa, trzy miesiące. Wilgoć i przymrozki szybko powodują gnicie.

Po pokrojeniu dynię trzyma się w lodówce, owiniętą folią lub w pojemniku, i zużywa w ciągu kilku dni. Nadmiar warto upiec, zmiksować na purée i zamrozić w porcjach. Można też zamrozić surowy miąższ pokrojony w kostkę, choć po rozmrożeniu nadaje się on już tylko do zup i dań duszonych. Mrożone purée najlepiej opisać datą i zużyć w ciągu kilku miesięcy.

Co ugotować z dyni: od zupy po pestki

Dynia ma łagodny, lekko słodki smak, dlatego dobrze łączy się zarówno z przyprawami korzennymi, jak i z czosnkiem, imbirem czy chili. Kilka sprawdzonych sposobów na jej wykorzystanie:

1. Zupa krem. Upieczoną dynię z cebulą i czosnkiem miksuje się z bulionem, doprawia imbirem, gałką muszkatołową lub curry, a na koniec dodaje odrobinę śmietanki albo mleczka kokosowego. Smaczny bulion warzywny opisaliśmy w artykule jak przygotować domowy bulion warzywny.
2. Pieczona dynia. Kawałki lub łódki skrapia się oliwą, posypuje solą, rozmarynem czy tymiankiem i piecze w 200 stopniach przez 25 do 40 minut. Pasuje do sałatek z fetą i rukolą.
3. Purée. To baza do placków, ciasta dyniowego, chleba, sosu do makaronu czy owsianki.
4. Risotto i makaron. Kostki dyni piżmowej podsmażone z szałwią dają kremowy sos bez śmietany.
5. Przetwory. Z dyni olbrzymiej robi się dżem z pomarańczą lub imbirem, a także dynię w occie.

Pestki nie trzeba wyrzucać. Wystarczy je oczyścić z włókien, opłukać, osuszyć i uprażyć na suchej patelni lub w piekarniku w temperaturze około 160 stopni, z odrobiną soli lub przypraw. Przy dyniach hokkaido skórki nie trzeba obierać, co oszczędza czas. Więcej sposobów na wykorzystanie całych warzyw znajdziesz w tekście kuchnia zero waste - wykorzystanie resztek.

Wartości odżywcze i dla kogo dynia w diecie

Miąższ dyni zawiera dużo wody i niewiele kalorii, a jednocześnie dostarcza beta-karotenu, z którego organizm wytwarza witaminę A, a także potasu i błonnika. Im intensywniej pomarańczowy miąższ, tym zwykle więcej karotenoidów. Pestki są z kolei źródłem tłuszczów, białka, magnezu i cynku, ale też sporej liczby kalorii, więc lepiej jeść je garściami niż miskami.

Dynia sprawdza się w diecie dzieci, osób starszych i tych, którzy szukają lekkostrawnych posiłków. Gotowane lub pieczone purée to jedno z pierwszych warzyw podawanych niemowlętom przy rozszerzaniu diety. Osoby, które muszą ograniczać potas, na przykład z powodu chorób nerek, powinny zapytać lekarza lub dietetyka o odpowiednią porcję.